Leren is.. klimaatverbetering

Door: Bart van den Elzen

Het weer in mei helpt de lente om zeep. Koud en nat, de koudste sinds 1991, volgens WeerOnline.¹ Hoewel de lente goed begon in maart, kan het in mei dus nog steeds fris zijn. Zo niet anders in de nieuwsberichten over het onderwijs. Voorzichtige positieve nieuwsberichten over minder schoolverlaters, de prestaties van het Nederlands onderwijsstelsel en de flinke toename van het aantal excellente scholen worden afgewisseld met berichten over fikse uitval van leraren.

63 % van de startende docenten denkt aan stoppen². Gebrek aan begeleiding en werkdruk worden genoemd als belangrijke oorzaken. Cijfers van CNV onderwijs geven tevens aan dat oudere leerkrachten steeds vaker hun baan kwijtraken³. Oorzaak: te hoge werkdruk en verstoorde verhoudingen. Een slechte werksfeer wordt door een kwart opgemerkt als reden om te vertrekken. Daarbij valt mijn oog op de generatiekloof die blijkbaar wordt ervaren en het daarbij behorende gebrek aan samenwerking. Wapens om uitval tegen te gaan zijn aanwezig en worden ingezet, maar er is meer nodig dan een goed inwerkprogramma voor starters of een degelijk ouderenbeleid. Het schoolklimaat  en de manier van samenwerking spelen een essentiële rol.

Het klimaat refereert aan het weer. Bij een warm klimaat, voelen mensen zich meer op hun gemak.  Op deze manier beïnvloedt schoolklimaat dus ook de betrokkenheid van de leraar en het gevoel ten opzichte van zichzelf en ten opzichte van collega’s. Rapti (2013) noemt respect, eerlijkheid en waardigheid ten opzichte van elkaar als datgene dat door schoolklimaat wordt beïnvloed⁴. Een positief schoolklimaat draagt bij aan de ontwikkeling en betrokkenheid van leerkrachten. Hoe meer open het schoolklimaat, des te meer toegewijd en loyaal leerkrachten zullen zijn⁴. Volgens Bontekoning (2011) is samenwerking tussen oudere leerkrachten en jongere docenten van groot belang wanneer een organisatie zich op een moderne manier wil ontwikkelen⁵. Hij noemt daarbij zes sleutelfactoren: er moet naar een gemeenschappelijk doel worden toegewerkt, er moet sprake zijn van nieuwsgierigheid,  er moet ruimte zijn om elkaar te bevragen en er moet naar elkaar geluisterd worden. Ook moet er de ruimte aan elkaar worden gegeven om verschillende perspectieven naar voren te brengen . Het is daarnaast van belang dat er een urgente vraag moet worden beantwoord  en tenslotte noemt hij positivisme en het zoeken naar kansen en uitdagingen. Gebrek aan deze sleutelfactoren leidt tot een laag energiewerkniveau en apathie. Dit samenwerkingsklimaat legt de basis voor een positieve werksfeer binnen een school waarbij jong en oud de ruimte wordt geboden tot een authentieke en vruchtbare samenwerking.

Om mensen met passie voor hun vak te behouden moet er op scholen voortdurend worden gewerkt aan klimaatverbetering. Net zoals een aangenaam klimaat positief bijdraagt aan onze gemoedstoestand,  zo renderen leerkrachten beter bij een positief schoolklimaat. Binnen de schoolmuren is  het klimaat te beïnvloeden. Een belangrijke rol is daarin weggelegd voor de schoolleiding als klimaatregelaar⁴. Dus schoolbesturen, wat wordt de weersverwachting voor de komende jaren?

Referenties

            ¹ http://nieuws.weeronline.nl/26-5-2015-mei-2015-koud-en-vrij-droog/

² Van der Hulst, A. (2014). Meerderheid jonge docenten denkt aan stoppen. Geraadpleegd op 25 mei 2015, van http://www.nrc.nl/carriere/2014/09/09/meerderheid-jonge-  docenten-denkt-aan-stoppen/

³ Christelijk Nationaal Vakverbond Onderwijs (2013). Vaker ontslag 58-plussers. Geraadpleegd op 26 mei 2015, van: https://www.cnvo.nl/nc/actueel/nieuws/onderwijs-nieuws/nieuws-details/article/vaker-ontslag-58-plussers.html

⁴Rapti, D. (2013). School Climate as an Important Component in School Effectiveness.                         Academicus International Scientific Journal, 8, 110-125.

⁵Bontekoning, A.C. (2011). The Evolutionary Power of New Generations: Generations as Key Players in the Evolution of Social Systems. Psychology Research, 1, 287-301.